Hoe klinkt mijn piano?

  • Akoestische piano
  • Koophulp
  • Chris Maene Straight Strung Concert Grand

Als je op zoek bent naar een piano of vleugel is het belangrijk om deze te zien, te bespelen en vooral te horen. Maar hoe omschrijf je nu het beste de klank van dat ene mooie instrument? Daarom een paar luistertips om je met een paar goed geïnformeerde oren op weg te helpen.

- Geschreven door Jaap Wisselink

Harmonic curves

Helderheid

De term "helderheid" wordt gebruikt om een klank aan te duiden die van zichzelf veel boventonen bezit.

Boventonen zijn frequenties die meeklinken boven de klinkende of fundamentele toon. Die zorgen dat de klank aangenaam, rijk en helder overkomt.

Helderheid is een hele goede eigenschap, maar een piano kan ook als schel, ruw of scherp worden omschreven. De verhoudingen van de boventonen tot de ondertoon, bepalen of de helderheid als aangenaam klinkt! Als een boventoon 2x, 3x, 6x,... zo snel trilt als de grondtoon, dan blijft de klank mooi cyclisch, en elke trilling is identiek. En precies dat vinden mensen net heel erg aangenaam om naar te luisteren. 

Verder kan je stellen dat hoe breder het spectrum van boventonen, hoe rijker de klank wordt.  Een instrument met een wat metalige of pinnige klank heeft vaak een veel nauwer spectrum van boventonen.

Wat veroorzaakt nu die helderheid? Dat is erg complex. De lengte van de piano, de keuze in snaarspanning- en materiaal, de kwaliteit van de zangbodem, het vilt in de hamerkoppen, zelfs het meubel... alle elementen van een piano worden gekozen in functie van de klank en het produceren en versterken van boventonen.

Zacht, mild of omfloerst

Zacht, mild of omfloerst

Een zachte of omfloerste klank heeft minder boventonen, maar bezit daarentegen een meer aanwezige klinkende fundamentele toon. Termen om deze klank te omschrijven variëren van lieflijk tot rond of vol. Als een milde klank te weinig boventonen heeft, dan is de kans groot dat deze niet spreekt en daarmee plat of dof is.

Wanneer een instrument te dof klinkt, kan het zijn dat het tijd is om de hamerkoppen of de snaren te vervangen. Het kan ook zijn dat de zangbodem schade heeft opgelopen en dat deze gerepareerd moet worden. 

Klankkleur

Kleur

Kleur of timbre wordt vaak gebruikt om het verschil in aanwezige boventonen te duiden. Zoals eerder gezegd, meer boventonen maken een schone, heldere en zangerige toon. Een gebrek hieraan heeft juist het tegenovergestelde effect.

Een goede stemmer kan tijdens een stembeurt al veel doen om je instrument zo mooi mogelijk te laten klinken. Er bestaat software en electronica die de stemmer daarbij helpt, maar een echt goede stemming bereiken, dat kan enkel op gehoor. Harmonie is iets inherent menselijks, en is zoals alles des mensen, subjectief, en een tikje mysterieus!

Maar misschien nog wel belangrijker is de kwaliteit van het instrument zelf. Het ontwerp, de gebruikte materialen en de afwerking dragen allemaal bij aan een optimale klank met veel evenwichtige, aangename resonanties.

Gebalanceerde toon

Balans

Als het timbre van noot tot noot gelijk is, spreken van een gebalanceerd instrument. Een minder goede balans leidt vaak tot grote verschillen tussen toetsen, of zelfs hele registers.

Vooral de vaardigheid van de pianotechnicus die het instrument intoneert is bepalend!

Onder andere door te spelen met de hardheid en de vorm van de hamerkop, en de plaats waar die hamerkop precies de snaar raakt, kan hij of zij elke toon precies de juiste kleur geven.

Bij Piano's Maene intoneren we onze Doutreligne piano's volledig in onze eigen werkplaats, voor ze naar de klant gaan. Zo krijgt iedereen een netjes gebalanceerd instrument thuis!

Volume bepaling piano

Krachtig?

De hamers, lengte van de snaren en de kwaliteit van de zangbodem bepalen het volume en de grootte van de klank. Vaak zijn instrumenten met een grote en krachtige klank bedoeld voor (concert)zalen waar projectie een vereiste is om ook de achterste rijen te bereiken. Het is dus belangrijk om de piano op de ruimte af te stemmen. Je wil natuurlijk geen gigantisch luide concertvleugel in een piepkleine kamer met een harde akoestiek

Toch is de lengte van de piano ook belangrijk voor de klankkwaliteit van het instrument. Heel eenvoudig kan je stellen dat hoe korter de snaren zijn, hoe minder graag ze trillen. Die weerstand zorgt voor harmonische imperfecties in de boventonen. Zo klinken de hoge registers in een lage buffetpiano meestal een stuk scheller dan die in een vleugel.

De enige constante is verandering

Tot slot is het belangrijk om te beseffen dat je instrument een (bijna) levend wezen is en over tijd zal veranderen. Zo raken hamerkoppen ingesleten, wordt het vilt steeds een beetje meer samengedrukt met als gevolg een hardere klank. Het omgekeerde komt ook voor. Vilt is namelijk ook in staat om vocht te absorberen, waardoor de klank juist zachter wordt.

Stemmen en onderhoud

Een instrument zal daarom altijd onderhoud nodig hebben om de klank te beschermen en optimaal te houden. Neem daarom gerust contact met ons op over een stembeurt of revisie. Wij staan je graag te woord en zullen je van gepast advies voorzien!

♭♩